جامعه اسلامی و فناوری‌های نوظهور: بررسی نسبت هوش مصنوعی و ارزش‌های اجتماعی مسلمانان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه ارتباطات، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

2 گروه تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

10.30471/soci.2025.10982.2070

چکیده

این پژوهش به بررسی تأثیرات هوش مصنوعی بر ارزش‌های اجتماعی جوامع اسلامی پرداخته است. هدف اصلی مقاله، پاسخ به این پرسش است که اساسا نسبت هوش مصنوعی با ارزش‌هایی چون عدالت، حریم خصوصی، کرامت انسانی، و همبستگی اجتماعی چیست و آیا اساسا در تقابل و تعارض با ارزش‌های اسلامی است یا خیر؟ روش تحقیق، مبتنی بر تحلیل اسنادی و مطالعه منابع علمی معاصر و متون فقهی بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی، می‌تواند با شفافیت و کارایی، عدالت و همبستگی اجتماعی در جوامع اسلامی به‌ویژه در حوزه‌هایی نظیر آموزش و امور مالی را تقویت کند. در عین حال استفاده از این فناوری با چالش‌هایی نظیر تبعیض الگوریتمی، نقض حریم خصوصی و نابرابری دیجیتال همراه است که با ارزش‌های اسلامی ناسازگار است. در این میان توجه به نقش اصول فقهی، مانند قواعد جلوگیری از ضرر و امانت‌داری، در تنظیم مسئولانه هوش مصنوعی مورد تأکید است. از این رو تدوین چارچوب‌های اخلاقی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی، آگاهی‌بخشی، و همکاری میان فقها و متخصصان فناوری می‌تواند هوش مصنوعی را به ابزاری برای تحقق آرمان‌های اسلامی تبدیل نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Islamic Society and Emerging Technologies: Examining the Relationship between Artificial Intelligence and Muslim Social Values

نویسندگان [English]

  • Hatef Pourrashidi Alibigloo 1
  • Hamed Taghdiri 2
1 Department of Communication, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Department of History of Shi'a,University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده [English]

This study explores the impact of artificial intelligence on the social values of Islamic societies. The primary objective of the article is to investigate the connection between artificial intelligence and values such as justice, privacy, human dignity, and social solidarity. It aims to determine whether there is inherent opposition and conflict with Islamic values. The research methodology employed documentary analysis and the examination of contemporary scientific sources and jurisprudential texts.

The findings suggest that artificial intelligence has the potential to enhance justice and social solidarity in Islamic societies through transparency and efficiency, particularly in domains like education and finance. However, the utilization of this technology presents challenges such as algorithmic discrimination, privacy breaches, and digital inequality, which are inconsistent with Islamic values. It underscores the importance of considering jurisprudential principles, such as the rules of preventing harm and fiduciary duty, in the responsible regulation of artificial intelligence.

Therefore, it is crucial to develop ethical frameworks grounded in Islamic values, promote awareness, and foster collaboration between jurists and technology experts. By doing so, artificial intelligence can be transformed into a tool for realizing Islamic ideals.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Artificial Intelligence
  • Social Values
  • Jurisprudential Laws
  • Islamic Society
  • Documentary Study