نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه مطالعات ایران، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران

10.30471/soci.2022.6859.1572

چکیده

با اینکه امروزه کمتر کسی است که ضرورت به کار گرفتن اصل آزادی بیان را جهت حفظ سلامت نظام سیاسی انکار کند، اما در عمل، هنوز در جمهوری اسلامی، اجماع فراگیری نسبت به لزوم صیانت از آزادی بیان شکل نگرفته است. شاید مهمترین علت این کاستی، این باشد که در تاریخ معاصر ایران، اندیشمندانی که ترویج کنندة آزادی بیان بوده اند، از استدلالات وارداتی استفاده کرده اند. حال آنکه میتوان آزادی بیان را در پارادایم جامعه اسلامی بر اساس تاکید قرآن کریم و احادیث اهل بیت (ع) بر فریضة امر به معروف و نهی از منکر بنا نهاد. این فریضه که در قانون اساسی وظیفة همگانی دانسته شده، یک جنبة مهم سیاسی دارد که مستلزم تضمین آزادی بیان برای شهروندان است. پایهگذاری آزادی بیان بر این فریضه، گسترش آزادی بیان و کاهش محدودیتهای آن را به دنبال خواهد داشت و باعث میشود که موانع موجود در برابر انتقادات سیاسی برطرف شود و صدای نخبگان خارج از حکومت شنیده و از اندیشهها و نظرات آنان بهرهبرداری شود. در مقابل، دفاع از آزادی بیان با استفاده از استدلالات وارداتی که در تمدّن غرب شکل گرفته، از جمله فردگرایی و نسبیگرایی لیبرال، در عمل، فاقد کارآیی بوده و مرزهای آزادی بیان را به ویژه پس از انقلاب اسلامی عقب رانده است. این مقاله با استناد به تحلیلهای قرآنی و حدیثی تلاش میکند جایگاه مستحکمتر و گستردهای برای آزادی بیان در نظام سیاسی اسلام ایجاد کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Freedom of Speech in Islam: a different reading from enjoining good and forbidding evil

نویسنده [English]

  • Mohammad Samiei

Iranian Studies Dep., Faculty of World Studies, University of Tehran

چکیده [English]

Although nowadays the necessity of freedom of speech for safeguarding the health
of a political system is not normally denied, still there is no
overwhelming consensus over the necessity of safeguarding freedom of
speech in the Islamic Republic . Perhaps the most important reason
behind this shortcoming is that those thinkers who have been promoting
freedom of speech used imported arguments. Whereas it is quite possible
to base our argument for freedom of speech on the Islamic obligation of
enjoining good and forbidding evil. This obligation which is known as a
public responsibility in the Constitution has a very important political
dimension that entails safeguarding freedom of speech for citizens.
Basing freedom of speech on this obligation would guarantee expansion of
freedom of speech and reduction of its limits and would remove the
obstacles on the way of political criticism, and would allow the elites
outside the government to promote their thoughts and opinions which will
be useful for the society.In addition, it can be shown that this
obligation outlaws any censorship on political writings. However, basing
freedom of speech on the arguments that are originated and formed in
the Western civilisation such as individualism has not been successful.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Freedom of speech
  • enjoining good
  • forbidding evil
  • censorship
  • political responsibility