پژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-2506112220190923A Theoretical Rethinking on the Academic Study of Religion in the World and in Iran: A Case Study on the University of Religions and Denominations, Qomبازاندیشی نظری درباره مطالعه آکادمیک دین در جهان و در ایران: موردپژوهی دانشگاه ادیان و مذاهب قم 124167910.30471/soci.2019.5567.1378FAیونس احمدیدانشجوی دکتری دینپژوهی، دانشکده ادیان، دانشگاه ادیان و مذاهب قمباقر طالبی دارابیاستادیار، دانشکده ادیان، دانشگاه ادیان ومذاهب قمJournal Article20190630The study of religion or Religious Studies as an academic discipline and its being influenced by the environment is one of the topics of interest for the scholars, leading to the intra-structural and relational changes effective in formation of knowledge related to this discipline from the viewpoint of sociology of knowledge. This article has attempted to address this issue in a historical context by examining the existing documents from both theoretical and empirical points of view, and examining its conceptual and theoretical background, to explain our relation to it.
The results of the study showed that study of religion is influenced by both the social and the cultural context; and in particular, it has been shown that the University of Religions is influencing both the form and content of religious studies. This is due to the influence on the University of Religions itself from a larger environment called Qom and Iran, and a series of important issues arising from environmental priorities are raised in academic research perspectives in the study of religion.
مطالعه دین یا دینپژوهی بهعنوان یک رشته علمی دانشگاهی و تأثیرپذیری آن از محیط، از موضوعاتی است که توجه محققان را به خودجلب کرده است و موجب تحولات درونساختاری و مناسباتی میشود که از نظر جامعهشناسی معرفت، در شکلگیری معرفت ناشی از این رشته اثرگذار است. این مقاله تلاش کرده است با تکیه بر تحقیق کتابخانهای و بررسی اسناد موجود و مشاهده از دو منظر یافتههای نظری و تجربی به این موضوع در بستری تاریخی و با بررسی پیشینه مفهومی و نظری آن بپردازد و همچنین نسبتی از آنچه که ما میتوانیم با این امر داشته باشیم را توضیح دهد.<br /> نتایج تحقیق نشان داد که دینپژوهی متأثر از بستر اجتماعی و فرهنگی است و بهطور خاص ثابت شد که دانشگاه ادیان که رشته دینپژوهی در آن جریان دارد، بر نوع دینپژوهی هم به لحاظ شکل و هم محتوا اثرگذار است. این امر ناشی از تأثیرپذیری خود دانشگاه ادیان از یک محیط بزرگتر به نام قم و ایران بوده و مجموعهای از مهمترین مسائل منبعث از اولویتهای محیطی، در چشماندازهای پژوهشی دانشگاهی در امر مطالعه دین، مطرح است.https://soci.rihu.ac.ir/article_1679_6f83e4db011b4564e01758a214bab127.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-2506112220190923The Methods for Institutionalizing and Spreading the Memorial Ceremoniesشیوههای نهادینه کردن و گسترش مراسم بزرگداشت شهدا2545168010.30471/soci.2019.3875.1175FAفریبا شایگانگروه علوم اجتماعی دانشگاه علوم انتظامی امین
رئیس دانشکده پلیس زنJournal Article20180129The present article aims at investigating the methods for institutionalizing the memorial ceremonies for martyrs in a way that those ceremonies gain perpetual value and turn into lasting, valuable and recurrent behavioral patterns. To answer those questions, we used the qualitative method of oriented content analysis and the study tool was semi-structured interview. The statistical society was composed of cultural authorities and elites, the heads and eulogists of the religious boards, as well as the authorities and holders of the memorial ceremonies for martyrs. The sample size for interview consisted of 25 subjects selected through theoretical saturation.
The results showed that, for the interviewees, the following measures can be taken to help the institutionalization of the memorial ceremonies for martyrs:
(a) Introducing martyrs in textbooks along with writing their diaries as well as the importance of their efforts in defending the homeland by the Ministry of education;
(b) Specifying a special point in each city for holding the martyrs’ ceremonies in a heroic and splendid form by the Foundation of Martyrs;
(c)Socializing the children and transferring the value of respecting martyrs to them by the families;
d) Displaying the bravery of the soldiers by the media;
e) Supporting these measures, specifying the policies, formulating and enacting the related laws, composing books, naming streets after the martyrs and the like by the government.بررسی شیوههای نهادینه کردن مراسم بزرگداشت یاد شهدا به نحوی که اجرای این برنامهها ارزش و ثبات دائمی یابند و به الگوهای رفتاری پایدار، ارزشمند و تکرار شونده تبدیل شوند، هدف مقاله حاضر این بود که برای پاسخ به سؤالات از روش کیفی تحلیل محتوای جهتدار و ابزار مصاحبه حضوری نیمه ساختیافته استفاده شد. جامعه آماری پژوهش مسئولان و نخبگان فرهنگی، رؤسا و مداحان هیئت های مذهبی و مسئولان امور شهدا و برگزارکنندگان مراسم بزرگداشت شهدا بود که با اشباع نظری، حجم نمونه برای مصاحبه 25 نفر شد.<br /> نتایج تحقیق نشان داد که از نظر مصاحبهشوندگان وزارت آموزش و پرورش با اقداماتی چون معرفی شهدا در کتاب های درسی و درج خاطراتشان و اهمیت تلاش آنها برای دفاع از وطن، بنیاد شهید با تعیین مکانی خاص در هر شهر برای برگزاری مراسم شهدا و برگزاری مراسم حماسی و با شکوه، خانوادهها با اجتماعی کردن فرزندان و انتقال ارزش احترام به شهدا به آنها، رسانهها با نمایش رشادتهای رزمندگان، دولت با حمایت، ترسیم سیاستها، تدوین و تصویب قوانین مرتبط، تألیف و تدوین کتب، نامگذاری خیابانها به نام شهدا شیوههایی است که به نهادینه کردن مراسم شهدا کمک میکند.https://soci.rihu.ac.ir/article_1680_3308efbe710d67830ceed6b0775ad458.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-2506112220190923Management of Social Conflicts from the Point of View of Islam with Emphasis on Social Relationshipsمدیریت تعارضهای اجتماعی از نظرگاه اسلام با تأکید بر روابط اجتماعی4769168110.30471/soci.2019.4240.1213FAمهدی شامحمدیدانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه قممحمدهادی مفتحعضو هیئت علمی دانشگاه قمسیدحسین شرف الدینعضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رهJournal Article20180526Social conflicts have always been a great issue in human societies and an obstacle for their growth and transcendence. Social conflicts are of various types and cover different levels of society. What has been investigated in this study is the answer to the following question: “What has Islam devised for management of social conflicts in the sphere of interpersonal relations?” The present study is an exploratory one conducted through a descriptive-analytical method using library sources to gather Qur’anic verses and traditions and then coding them to analyze their content. According to the findings of the study, Islam’s plan for managing the interpersonal conflicts consists of nine basic axes in order to adjust interpersonal relations and mange conflicts in this relational sphere. These axes are as follows: negating false superiorities, determining mutual rights, enjoining social good character, moderating emotions and feelings, forbidding conflict-making things, strengthening the relations, necessity of public reformations, necessity of public supervision, and collective thinking.
To do so, Islam has considered the individual and collective wills of the society and, in addition to regarding each if the society’s member as responsible agents in managing the social conflicts, has emphasized the role of cooperation in this regard.تعارضهای اجتماعی همواره بهعنوان معضلی بزرگ در جوامع بشری و سدی در برابر رشد و اعتلای آنها به شمار آمده است. تعارضهای اجتماعی انواع متفاوتی داشته و سطوح مختلف جامعه را دربر میگیرد. آنچه در این پژوهش بررسی شده است، پاسخ به این پرسش است که اسلام برای مدیریت تعارضهای اجتماعی در حوزۀ روابط بینافردی چه طرحی ارائه کرده است؟ پژوهش حاضر، پژوهشی اکتشافی با روش توصیفی−تحلیلی است که با استفاده از ابزار مطالعه کتابخانهای، به جمعآوری آیات و روایات و سپس کدگذاری و تجزیه و تحلیل محتوای آنها پرداخته شده است. براساس یافتههای تحقیق، برنامۀ اسلام برای مدیریت تعارضهای بینافردی، دربرگیرندۀ نه محور اساسی در جهت تنظیم روابط بینافردی و مدیریت تعارضهای این حوزه ارتباطی است. این محورها عبارتند از: نفی برتریهای دروغین؛ تعیین حقوق متقابل؛ دستور به حسن خلق اجتماعی؛ تلطیف عواطف و احساسات؛ نهی از امور تعارضبرانگیز؛ ایجاد اتقان در روابط؛ ضرورت اصلاحگری همگانی؛ ضرورت نظارت همگانی؛ و تفکر جمعی. اسلام در این راه، ارادههای فردی و جمعی جامعه را مد نظر قرار داده و افزون بر مسئول دانستن هریک از افراد جامعه در مدیریت تعارضهای اجتماعی، در این مسیر بر نقش تشریک مساعی آنها انگشت تأکید نهاده است.https://soci.rihu.ac.ir/article_1681_2cc949d8f956850686bc6e067253f3d4.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-2506112220190923Religious Hermeneutical Situation-Creators in the Cultural Policy of the Islamic Republic of Iranموقعیتسازهای شریعتمدارانۀ هرمنوتیکی در سیاستگذاری فرهنگی جمهوری اسلامی ایران7197168210.30471/soci.2019.5070.1320FAحسین پرکاندکتری سیاستگذاری فرهنگی دانشگاه باقرالعلوم0000-0002-6592-3055آرزو نیکوییانکارشناسی ارشد علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلومJournal Article20190205The atmosphere governing the superior documents of the IRI system emphasize the Islamic law and directing the society towards the Islamic government and society. Despite the general emphasis of the superior documents on religiosity, however because this concept is not in work in lower levels, various types of confrontation and ambiguity hinder the cultural policymakers.<br /> Any position taken by the politician is a hermeneutical situation created by him, and his later understandings are affected by this choice. Some situation creators are key situations and with any choice in these situations, a chain of hermeneutic situations will arise.
In this research, by using the thematic analysis method, the conflict situations in religiosity, based on six sources have been extracted; and using ISM method, the key hermeneutic situation creators have been investigated. They are as follows: “servitude and reasoning in understanding religious law”; “the harmonic relationship between morality and culture or the authoritative relationship between morality and culture?”; individual jurisprudence and governmental jurisprudence”; “value art and public art”; “limits of true happiness and frivolity”; and “the contrast between obligatory and non-obligatory hijab”. . In the end, the most important hermeneutical issues in the realm of religiosity have been investigated.روح حاکم بر اسناد بالادستی نظام، تأکید بر شریعت اسلام و جهتدهی به سمت حکومت و جامعه اسلامی است. لیکن با وجود تأکید کلی اسناد بالادستی بر شریعتمداری، در عمل به سبب اینکه این معنا در طبقاتِ پسینی، جریان نیافته، اقسام رویاروییها و سرگشتگیها، سیاستگذاران فرهنگی را آزار میدهد.<br /> ثمرۀ موضعگیری سیاستگذار، چیزی جز موقعیتسازهرمنوتیکی نیست و دریافتهای پسینیِ وی تحتِ تأثیر این گزینش است. شماری از موقعیتسازها کلیدی هستند و با هر گزینش، سلسلهای از موقعیتهای هرمنوتیکی ایجاد خواهد شد.<br /> در این پژوهش با بهرهگیری از استراتژی تحلیل مضمون، موقعیتهای تقابلی در حیطه شریعتمداری، مبتنی بر شش منبع مختلف استحصال و نیز با استفاده از روش ISM، موقعیتسازهای کلیدی هرمنوتیکی حاوی: «تعبد و تعقل در فهم شریعت»، «رابطه همسازی اخلاق و فرهنگ یا رابطه آمرانه اخلاق و فرهنگ؟»، «فقه فردی و فقه حکومتی»، «هنر ارزشی و هنر عام»، «حدود و ثغور شادی حقیقی و لهو و لعب» و «تقابل در اجباری یا غیراجباری بودن حجاب» مشخص و تبیین شده است. در انتها اهمّ مسائل هرمنوتیکی در حیطه شریعتمداری بررسی شده است.https://soci.rihu.ac.ir/article_1682_f66e338b59c26586b77088166d8c55cb.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-2506112220190923Measuring Girls and Single Women’s Attitude toward Child Adoption and the Social Factors Affecting Itسنجش نگرش نسبت به فرزندپذیری و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن99120168310.30471/soci.2020.4915.1292FAفاطمه رادانگروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور ایرانJournal Article20181230The phenomenon of childbearing or adoption in Iran has always existed in various forms since a long time ago. According to the Recent Adoption Law approved in 1392 SH, eligible girls and single women can also legally adopt homeless and parentless children. A question is raised concerning the socio-cultural features affecting the attitude of the aforesaid community towards child adoption. The objective of the research is to measure the attitudes of girls and 30- to 50-year-old single women living in Tehran towards adopting homeless and parentless children. The practical purpose of the project is to identify the factors affecting the attitude of the research population in order to identify and reduce the different barriers and increase the factors affecting the attitude towards the child adoption. The survey method is a correlational type. 365 subjects were selected through random sampling based on Krejcie and Morgan Table. The content and facial validity of the questionnaire has been confirmed. According to the findings of the study, the factors of religiosity has the highest effect and membership in the non-institutional reference group (in terms of mental and psychological problems) has the least effect on the attitude towards child adoption.از دیرباز پدیده فرزندپذیری یا فرزندخواندگی در ایران همواره به اشکال گوناگون وجود داشته و طبق قانون جدید فرزندخواندگی مصوب 1392 دختران و زنان مجرد واجد شرایط نیز میتوانند به شکل قانونی سرپرستی فرزند بیسرپرست یا بدسرپرست را به عهده بگیرند. اکنون این سؤال مطرح است که چه ویژگیهای اجتماعی، فرهنگی در نگرش این گروه از جامعه نسبت به فرزندپذیری مؤثر است؟ هدف این تحقیق سنجش نگرش دختران و زنان مجرد 30 تا 50 ساله ساکن تهران به فرزندپذیری کودکان بیسرپرست و بدسرپرست و شناسایی مؤلفههای مؤثر بر نگرش جامعه آماری تحقیق، بهمنظور شناسایی و کاهش موانع متعدد و افزایش عوامل مؤثر بر نگرش به فرزندپذیری این گروه از اعضای جامعه است. این تحقیق همبستگی به روش پیمایشی انجام شده است. براساس جدول کرجسی و مورگان 365 نفر با استفاده از روش نمونهگیری تصادفی انتخاب شدند. روایی پرسشنامه از نوع محتوایی و صوری است که توسط متخصصین در این زمینه و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به تأیید رسیده است. نتایج نشان میدهد مؤلفههای میزان دینداری بیشترین تأثیر و عضویت در گروه مرجع غیرنهادی (در زمینه رفع مشکلات روحی و روانی) کمترین تأثیر بر نگرش به فرزندپذیری را دارند.https://soci.rihu.ac.ir/article_1683_04a1cc8531b71aadd188c5595c294049.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-2506112220190923The Reflection of the Social Conditions before the Mongol Invasion in the Anwari’s Poetry and Comparing it to the Era of the Fall of the Islamic State of Andalusiaبازتاب اوضاع اجتماعی عصر قبل از حملۀ مغول در شعر انوری وتطبیق آن با سقوط حکومت اسلامی اندلس121145168410.30471/soci.2020.3340.1121FAمنصور نیک پناهاستادیار مجتمع آموزش عالی سراوان و مدرس دانشگاه فرهنگیان زاهدانJournal Article20180822Social pathology is the study and identification of the roots for social disorders leading to some non-equilibrium in social system and causing the political and scientific elites to be worried. A variety of social harms arises in all traditional and modern societies, with numerous causes. An investigation of the writings and the literature of the Iranian society supports this idea. The collection of the Anwari’s poems as an important source reflecting the social issues of his era is no exception. To know various social harms and their causes before Mongol invasion, we have used a descriptive research method and library sources in studying the Anwari’s collection of poems to show that, firstly, social issues such as murder and plunder, no security, carousing, slavery and homosexuality, disdaining women, greed, dissipation and extravagance, free-living and hedonism, miserliness, usury, flattery and lampoonery, moral decline, social distrust and civil wars, and bloodshed have been common in the Anwari’s time. Secondly, these issues have their roots in domestic and foreign political factors. Thirdly, the union among jurists and rulers as the elites has an important role in spread of social issues. And finally, initially the ruling caste indulge in deviation and people follow them according to the principle that says “people are following their rulers’ religion”. As a result, the society decline and would be subject to breakup.آسیبشناسی اجتماعی عبارت از مطالعه و شناخت ریشه بینظمیهای اجتماعی است که باعث یک نوع بینظمی و عدم تعادل در سیستم اجتماعی میشود و نگرانی نخبگان سیاسی و علمی جامعه را موجب میشود. انواع آسیبهای اجتماعی در تمام جوامع سنتی و مدرن ظهور و بروز مییابد و علل و عوامل متعدد و متنوعی باعث رخداد آن میشود. بررسی مکتوبات و ادبیات جامعه ایران نیز مؤید این موضوع است. دیوان اشعار انوری بهعنوان یکی از منابع مهم که مسائل اجتماعی عصر خود را منعکس کرده است از این قاعده مستثنی نیست. برای شناخت انواع و علل آسیبهای اجتماعی عصر قبل از حملۀ مغول دیوان انوری با استفاده از روش پژوهش توصیفی و تکنیک کتابخانهای و مراجعه به اسناد و مراجع معتبر شواهدی را به دست آورده است که نشان میدهد. اول اینکه، مسائل اجتماعی چون قتل و غارت، عدم امنیت جانی و مالی، بادهنوشی مفرط، غلامبارگی و همجنسبازی، تحقیر زن، حرص و طمع، عیش و نوش و ریخت پاش زیاد، شکمبارگی و خوشگذرانی، خساست طبع، رباخوری، تملقگویی و هجوپردازی، انحطاط اخلاقی، بیاعتمادی اجتماعی و جنگ داخلی و خونریزی در عصر انوری شایع بوده است؛ دوم اینکه، این مسائل ریشه در عوامل سیاسی داخلی و خارجی دارد؛ سوم اینکه، اتحاد فقها و حکام بهعنوان نخبگان جامعه در شیوع مسائل اجتماعی نقش مهمی دارد. و بالأخره اول طبقه حاکم مرتکب انحرافات میشوند و بنابر قاعده «الناس علی دین ملوکهم» مردم نیز از آنها تبعیت میکنند در نتیجه جامعه دچار انحطاط شده و در معرض فروپاشی قرار میگیرد.https://soci.rihu.ac.ir/article_1684_87e9371dcaa9eebfc6d9e823d6186c77.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-2506112220190923Investigating the Role of Symbols in Reinforcement and Durability of the Islamist Currents in Iran under Pahlavi: Sociological Analysisبررسی نقش نمادها در تقویت و ماندگاری جریان اسلامگرا در ایران دوره پهلوی؛ تحلیل جامعهشناختی147177168510.30471/soci.2020.4862.1285FAتوحید راستیندانشگاه آزاد اسلامی واحد بین المللی کیشمحبوبه پاک نیاعضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامیJournal Article20181217The Islamist movement was one of the socio-political movements of the Pahlavi opposition, presented as an alternative to the monarchist movement. It played a major role in the collapse of the Pahlavi regime with the help of intellectuals and symbolic leaders attributed to it and by relying on numerous symbolic concepts in the cultural, social and political context of the society. This research examines the role of symbols in strengthening and advancing the goals of the Islamist movement under Pahlavi. The findings of this study indicate that symbols are the most important means of communication, language and writing of this process, which has played a special role in guiding and stimulating the actors involved in this process. Symbolic concepts attributed to this stream such as martyrdom, Occultation, Waiting, Muharram, ʻAshura and the like facilitated the spiritual and ideological connections between the Islamists, and during this process, they strengthened the coherence and survival of the Islamist movement, while motivating, empathizing, and mobilizing the activists.جریان اسلامگرا ازجمله جریانهای اجتماعی−سیاسی دوره پهلوی بود که بهعنوان جریان اپوزسیون در برابرجریان سلطنتطلب مطرح شد. این جریان با بهرهمندی از روشنفکران و رهبران نمادین منتسب به خود و با تکیه بر مفاهیم نمادین پرشمار مندرج در بافت فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جامعه، نقش اساسی در فروپاشی حکومت پهلوی ایفاکرد. از منظر جامعهشناختی؛ در متن این جریان، نمادها مهمترین ابزار ارتباطی، زبانی و کتابت به شمار میآید که نقش ویژهای در هدایت و تحریک کنشگران بر ضد جریان سلطنتطلب داشته است. مفاهیم نمادین منتسب به این جریان نظیر؛ شهادت، غیبت، انتظار، محرم، عاشورا و... همانند پلی نمادین، ارتباط عقیدتی و معنوی بین اسلامگرایان را تسهیل میکرد و در خلال این فرایند، ضمن ایجاد انگیزش، همدلی و تحرک بین کنشگران این جریان؛ باعث تقویت، انسجام و ماندگاری جریان اسلامگرا میشد.https://soci.rihu.ac.ir/article_1685_e08d80b4c764c735e20e2fa0a4a813c0.pdf