پژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-25061213881101A Conceptual Framework for Religiousity Survey in Iranچارچوبی مفهومی برای پیمایش دینداری در ایران728966FAمحمدرضا طالبانعضو هیئت علمی گروه جامعهشناس انقلاب پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامیJournal Article20090926In analyzing the complex issue of religion, social science researchers require an operational definition aside from the logical and conceptual definitions of religion and religiousity. The operational definition is used for explanatory analysis and evaluation of religiousity by social surveys. Operational definition divides the general concepts of religion and religiousity into their parts (dimensions, factors, indicators) for experimental research and analysis purposes. <br />In this work, the theoretical and experimental conceptions of religion and religiousity in Islam and social sciences are studied. The terms religion and religiousity were first conceptually defined based on the three dimensions of beliefs, emotions, and actions. Then, the factors of each dimension of religiousity were determined. Finally, in order to construct an indicator of religiousity, certain criteria have been presented for each of the factors based on Islamic teachings. <br /> محققان علوم اجتماعی در حوزة دین هنگامی که درصدد برمیآیند که حیطة گسترده و پیچیدهای چون دینداری را در سطحی وسیع و با شیوة پهنانگرانة پیمایشهای اجتماعی مورد بررسی تجربی قرار دهند فقط به تعریف منطقی و مفهومی از دین و دینداری نیاز ندارند؛ بلکه، توجه اساسی آنها به تعاریف عملیاتی برای سنجش و اندازهگیری دینداری است. تعاریف عملیاتی، مفهوم کلی دین و دینداری را به اجزای تشکیلدهندهاش (ابعاد، مؤلفهها، و معرّف/ شاخصها) جهت انجام پژوهش تجربی تجزیه میکند. <br />در این مقاله، با واکاوی نظری و تجربی مفهوم دین و دینداری در دین اسلام و علوم اجتماعی تلاش گردید تا ابعاد و مؤلفههایی که این پدیده را به صورت یک کلیت تجربی یا کلیت تئوریکی شکل داده است، مشخص و معین شود. در این راستا، ابتدا، دین و دینداری با درجهای از انتزاع و براساس سه بُعد اعتقادات، احساسات، و اعمال تعریف مفهومی شد. سپس، مؤلفههای درون هر بُعد از دینداری مشخص گردیدند. یعنی، بُعد اعتقادی دین به دو مؤلفة «اصول» و «فروع»؛ بُعد عاطفی دین به سه مؤلفة «تجربة دینی»، «علقة دینی» و «هویت دینی»؛ و بُعد رفتاری دین به سه مؤلفة «اخلاقیات»، «شرعیات» و «عبادات» تقسیم شدند. در پایان، برای ساخت سنجة دینداری در هر یک از مؤلفههای فوقالذکر، معرّف/ شاخصهای معینی براساس آموزههای اسلام ارائه گردید.https://soci.rihu.ac.ir/article_966_9eaa058a08589dbb6c8df3893465d37d.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-25061213881101Evaluation of the Impact of Pluralism on Secularization of People of Higher Educationطرح سنجش تأثیر کثرتگرایی بر سکولار شدن افراد با تحصیلات عالیه4980967FAمجید کافیتحصیلکرده حوزه علمیه و دانشجوی دکترای جامعهشناسی0000-0003-4427-0056Journal Article20090624Various reasons have been proposed for the secularization of people of higher education. The research studies whether pluralism can explain these people’s secularization, in a constructionalism theoretical framework. In this way, first the concepts of pluralism and secularization are defined. The issue is being explained by developing an analysis model, which points to the causes of pluralism and indicators of becoming secular. Finally, two conclusions are drawn: First, epistemological pluralism causes secularization of people of higher education. Second, because of people’s uniform belief in one religion and the dominance of religious government in Iran, social pluralism does not apply. Therefore, secularization of people in this way is not likely. However, epistemological pluralism, however far from secularism, influences the youth and people of higher education. These people are likely to be impacted by western thought wish can lead to Iran’s secularization in the near future. <br /> برای سکولار شدن افراد با تحصیلات عالیه، مسیرهای احتمالی متعددی بیان شده است. آیا کثرتگرایی نیز میتواند مسیری برای سکولار شدن آنان باشد. این جستار، با انتخاب چارچوب نظری «سازهگرایی»، درصدد پاسخگویی به سؤال بالا است. برای انجام دادن این مهم، ابتدا به تعریف مفهومی اصطلاحات «کثرتگرایی» و «سکولار شدن» میپردازیم، آنگاه با ارائة الگوی تحلیل، که در آن به عوامل کثرتگرایی و شاخصهای سکولار شدن اشاره شده است، مسئله تبیین میشود. در اینباره، این تحقیق به دو نتیجة مشخص میرسد: یکی اینکه کثرتگرایی معرفتی، سبب سکولار شدن افراد با تحصیلات عالیه میشود و دوم اینکه در ایران به علت پیروی از دین واحد و یکدست و تشکیل حکومت دینی بر پایة آن و اینکه کشوری به لحاظ دینی، واحد است، کثرتگرایی اجتماعی در آن موردی ندارد. لذا سکولار شدن افراد از این مسیر، به نظر محتمل نمیرسد؛ اما از مسیر کثرت قرائات دینی (کثرتگرایی معرفتی) اگرچه تا سکولار شدن راهی بس طولانی در پیش دارد، اما نسل جوان و قشر تحصیلکردة امروز، تحت تأثیر جریانهای روشنفکری غربی هستند که احتمالاً در آینده، به سکولار شدن جامعة ایران خواهد انجامید. <br /> https://soci.rihu.ac.ir/article_967_86f033638be5ef8b06ea330497411dc2.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-25061213881101Development and Secularization in Iranتوسعه و عرفی شدن در ایران81102968FAحسین بستان(نجفی)عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاهJournal Article20090808The purpose of this article is to identify the influence of the development process of secularization in Iran. In this way, a theoretical and explanatory approach has been employed. The main outcome of this research is a theoretical model, composed of a set of hypotheses and close to experimental realities. Based on this model, development can cause secularization in different ways, such as: relativity, capitalism, inequality, rejecting traditional powers, materialism, and modernization. With respect to a serious lack in research background on the issue at hand, the research aims to improve the literature of secularization. <br /> هدف این مقاله، شناسایی راهکارهای تأثیرگذاری فرآیند توسعه، بر عرفی شدن احتمالی ایران است و برای این منظور، از رویکردی نظری و تبیینی بهره گرفته شده است. یافتة اصلی این تحقیق، عبارت است از یک الگوی نظری سامان یافته و متشکل از مجموعهای از فرضیهها، که تا حد امکان کوشش شده است که در یک سطح کلی به واقعیات عینی مستند باشند. بر حسب این الگو، توسعه در محورهای گوناگون آن، از طرق متعدد، از جمله: علمگرایی، نسبیتگرایی، سودپرستی، نابرابری، نفی اقتدارهای سنتی، دنیاگرایی، تجملگرایی، محو اجتماعات محلی و اشاعة فرهنگ مدرن، میتواند باعث عرفی شدنِ احتمالی ایران گردد. با توجه به کمبود جدّی پیشینة تحقیق، دربارة موضوع این مقاله، امید است این کار بتواند گامی هر چند کوچک در جهت پیشبرد ادبیات بحث عرفی شدن به شمار آید. <br /> https://soci.rihu.ac.ir/article_968_e4ec92d6093d40852bfd69472e74a116.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-25061213881101The Relation of Epistemology and Society in the View of Dr. Ali Shariatiرابطة معرفت و جامعه در اندیشة دکتر علی شریعتی103137969FAغلامرضا جمشیدیهادانشیار گروه جامعهشناسی و رئیس دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهرانحسین اژدری زادهدانشجوی دکترای جامعهشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه0000-0003-4582-8525Journal Article20090511The research aims to present the viewpoint of Shariati on the relation of epistemology and Society. Thus, the following generalities will be reviewed: introduction, problem exposition, questions, assumptions, background and theoretical framework based on the following five factors: depth of determination, degree of determination, level of determination, the dominant factor on determination and subject of determination. The research concludes with an evaluation of the reviewed subjects. <br /> این جستار در پی ارائة نظریات شریعتی دربارة نحوة ارتباط معرفت و جامعه است. بدین منظور، پس از مرور کلیات، شامل: مقدمه، بیان مسئله، پرسشهای مسئله، پیشفرضها، پیشینه و چارچوب نظری، بر محور پنج مؤلفة عمق تعیّن، درجة تعیّن، سطح تعیّن، عامل مسلّط در تعیّن و آماج (موضوع) تعیّن، مطالب را عرضه میکند. پایانبخش این جستار تحقیقی، نتیجهگیری و ارزیابی مطالب آورده شده است. <br /> https://soci.rihu.ac.ir/article_969_05b670093efdf7abb091bc69f9409e01.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-25061213881101Method of Social Understanding in Quranروش شناخت اجتماعی در قرآن139166970FAفاطمه امین پورکارشناسی ارشد جامعهشناسیJournal Article20090731 <br />Social understanding and social understanding method are among basic subjects of social sciences. One of the main categorization of methodology divides methodology into fundamental methodology and functional methodology. The fundamental methodology is the subject of this study. <br />In social science, there are three basic methods: positivism, conceptualism, and critical realism. These methods contrast one another because of different ontological, anthropological, and epistemological grounds. Since Quran obtains its particular ontological, anthropological, and epistemological view, it enjoys a basic method of monotheist realism. The special attributes of Quran distinguish its methodology from that of modern methodology. Quran views the universe as having a physical and a spiritual dimension. Additionally, the ultimate success of human being is in obeying and getting close to God. <br />In the view of Quran, everything is related to God. Quran enjoys all explanatory, descriptive and experimental approaches but redefines them in the monotheist framework. This is the specific attribute of Quran’s methodology that secular methods lack. Because of lack of such epistemology, secular methodology employs certain means and rejects all other means.شناخت و روش شناخت اجتماعی، از موضوعات مهم و اساسی در حوزة علوم اجتماعی است که در دورههای مختلف تاریخی ‐ از گذشته تاکنون ‐ رویکردهای مختلفی دربارة آن وجود داشته است. یکی از دستهبندیهای روششناختی، تقسیم روش به روششناسی بنیادین و روششناسی کاربردی است که انواع مختلف روش شناخت اجتماعی را میتوان در ذیل آن قرار داد. در این گونهشناسی، روششناسی بنیادین، که به مبانی هستیشناسی، انسانشناسی و معرفتشناسی ناظر بوده و به صورت بنیادین روششناسی اجتماعی را مد نظر قرار میدهد، مبنای بحث در این مقاله واقع میشود. <br />در علوم اجتماعی با سه روش بنیادین اثباتی، تفهمی و رئالیسم انتقادی سروکار داریم. هر یک از این روشها از مبانی هستیشناختی، انسانشناختی و معرفتشناختی خاصی بهره گرفته، با یکدیگر در تقابلند. قرآن نیز به علت برخورداری از مبادی هستیشناختی، انسانشناختی و معرفتشناختی ویژة خویش از یک روش بنیادین «رئالیسم توحیدی» بهره میگیرد. ویژگیهای خاص اندیشة قرآن، روششناسی قرآنی را از مکاتب روششناختی مدرن متمایز میسازد. قرآن هستی را دارای دو بعد مادی و معنوی دانسته، آن را یکپارچه و با محوریت خداوند حکیم معرفی میکند. همچنین سرنوشت انسان و کمال نهایی وی را در میزان قرب الهی میداند. <br />قرآن به همة ابزارهای حسی، عقلی و وحیانی مرجعیت میبخشد؛ اما مرجعیت آنها را در چارچوب مبانی خویش میپذیرد. همه چیز در اندیشة قرآن، به خداوند ارتباط پیدا میکند. قرآن از همة رویکردهای تبیینی و توصیفی، خرد و کلان، تجربی، تفهمی و انتقادی برخوردار میشود؛ اما آنها را در چارچوب توحید و مبتنی بر یک عقبة الهیاتی بازتعریف میکند. این، ویژگی ممتاز روششناسی قرآن است که روشهای سکولار از آن بهرهای نمیبرند و به علت چنین فقر معرفتی، با تکیه بر یک ابزار، سایر ابزارها را نفی میکنند. همچنین روششناسی قرآن، به علت بهرهگیری از ابزار وحی، قابلیتهای افزونتری را نسبت به روشهای مدرن دارد؛ از جمله، امکان فهم و درک عمیقتر واقعیت اجتماعی و دستیابی به ضرورتها و باید و نبایدهای اجتماعی بیشتری در آن. <br /> https://soci.rihu.ac.ir/article_970_ad4407c072e307b273b36721476113d2.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-25061213881101The Dominance of ّFunctional View
toward Religion
Strengthening Religion or Causing Secularization in Iran?غلبة نگاه کارکردی به دین؛ عامل تقویت دین یا زمینهساز عرفی شدن در جامعه ایران؟167198971FAمحمد داوریعضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاهJournal Article20091228Researchers have proposed various micro and macro reasons of the possibility of secularization of Iranian society. One of the main micro reasons in the field of religion, can strengthen the possibility of secularization in Iran is the dominance of a functional view toward religion. After the formation of Islamic government, in order to prove the functionality and usability of religion in various aspects of life and to preach and save it against other religions, some introduced the functionality of religion. Specifically, materialistic functionality was introduced which was more feasible and understandable by all. The dominance of this view, in analysis and explanation of religion can seriously threat the nature of religion and set the ground for expansion of other religions. <br />Therefore, special attention must be paid in functional view toward religion to minimize its negative impacts. Preserving the ultimate aim of religion and concentrating on introducing it with respect to religious teachings can prevent the aforementioned factor to cause secularization.محققان عوامل متعددی را در سطوح مختلف برای احتمال عرفی شدن جامعة ایران، مطرح کردهاند. یکی از عواملی که در حوزة دین میتواند احتمالِ روند عرفی شدن در جامعة ایران را تقویت کند، «غلبة نگاه کارکردی به دین» است. با تشکیل حکومت دینی و دخالت دین در عرصههای مختلف زندگی، برخی از دینداران برای نشان دادن مفید بودن دین و نیز حفظ و جلب مخاطبان، در رقابت با سایر مسلکها، به معرفی کارکردی دین، بهویژه کارکردهای اینجهانی آن که برای همگان محسوس و قابل درک است، رو میآورند. غلبة این نگاه، در تبیین و تحلیل دین میتواند درنهایت، اصالت ذاتی دین را با تردید روبهرو سازد و زمینه را برای حضور رقیبهایی که با تحمیل هزینة کمتری، توان برآوردن این کارکردها را دارند، فراهم سازد و درنهایت به تضعیف دین و زمینهسازی برای عرفی شدن جامعه بینجامد. بنابراین، دقت در نگاه کارکردی به دین، برای کاهش این اثر منفی، ضروری به نظر میرسد. حفظ هدف اصلی دین و تمرکز بیشتر در معرفی دین، بر اهداف اخروی آن، با توجه به تعالیم دینی و تفکیک کارکردهای اخروی و دنیوی هر یک از دستورهای دینی، از اثرگذاری این عامل بر روند عرفی شدن جلوگیری میکند. <br /> https://soci.rihu.ac.ir/article_971_4d9cbedba6e621f83230ba4b15dd3598.pdfپژوهشگاه حوزه و دانشگاهفصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی2322-25061213881101A Sociological Analysis of the Continued Positivist Approach toward Science and Lack of Religious Science in Iranتحلیلی جامعهشناختی از علت تداوم رویکرد پوزیتویستی به علوم انسانی در ایران و عدم شکلگیری علم دینی و بومی با بهرهگیری از رویکرد ترکیبی ساخت و عامل199222972FAمحمدتقی موحدابطحیدانشجوی دکترای فلسفة علم و فناوری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، قائممقام سردبیر فصلنامة روششناسی علوم انسانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاهJournal Article20100214It has been proposed that the positivist approach that is dominant in the educational system of Iran, contrasts theology and has been unable to solve the cultural, social, and economical problems of the country. The research employs the mixed approach of structure and agent in sociology to answer the following two questions: <br />Why is the positivist approach still dominant in the country three decades after the Islamic revolution, despite the existing sensitivities on the issue? <br />Why have the numerous attempts to produce localized and religious science been fruitless? <br />The research findings show that the best case scenario is that reproducing a positivist view of science in educational design takes places unconsciously by social constructs rather than by the will of the dominant system. Additionally, an absolute philosophical treatment of religious science and neglecting the sociological and policy dimensions is the main obstacle in formation of religious science in Iran. <br /> تحقیقات انجام شده نشان از آن دارد که رویکرد پوزیتویستی، بر نظام آموزشی و پژوهشی کشور حاکم است. از سوی دیگر ادعا شده است که رویکرد پوزیتیویستی، از یکسو با معارف اسلامی تعارض دارد و از سوی دیگر نتوانسته است مسائل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... کشورمان را حل کند. شواهد موجود حاکی از آن است که با وجود گذشت بیش از سه دهه از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مطرح شدن مکرر مشکلات موجود در نظام علمی و تحقیقاتی کشور و اقدامات انجام شده برای مقابله با رویکرد غالب و جانشینی رویکرد دینی و بومی به علوم، بهخصوص علوم انسانی و اجتماعی، هنوز این مشکل به قوت خود باقی است. این مقاله میکوشد با تحلیلی جامعهشناختی و با تکیه بر رویکرد ترکیبی ساخت و عامل، به این دو سؤال پاسخ دهد که: <br />الف) چرا با گذشت بیش از سه دهه از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و حساسیتهایی که به حضور رویکرد پوزیتیویستی در جامعه علمی وجود داشته است، هنوز این نگاه به علم در کشور سیطره دارد؟ <br />ب) با وجود اقداماتی که بهویژه در سه دهة اخیر در زمینة تولید علم دینی و بومی انجام شده است، چرا هنوز چنین فعالیتهایی در کشور به ثمر ننشسته است؟ <br />نتایج این تحقیق نشان میدهد که در خوشبینانهترین حالت، بازتولید تلقی پوزیتیویستی از علم در فضای آموزشی، پژوهشی، برنامهریزی و اجرایی کشور، نه به صورت آگاهانه و با قصد و نیت توسط نظام حاکم، بلکه به صورت ناآگاهانه و از طریق عمل در ساختارهای موجود انجام میگیرد و از سوی دیگر، مواجهة صرفاً فلسفی با بحث علم دینی و بومی و بیتوجهی به ابعاد جامعهشناختی و سیاستگذاری آن، مانع عمده بر سر راه شکلگیری علم دینی در کشور است.https://soci.rihu.ac.ir/article_972_b471d486f1c7bd5c8721fae727cd13b7.pdf