پژوهشگاه حوزه و دانشگاه فصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی 2322-2506 17 36 2025 09 23 Qualitative Study of Religiosity as a Field of Value Negotiation: An Analysis of Lived Experience of Female Students Based on Schwartz’s Theory of Basic Values (Case Study: Islamic Azad University, Isfahan Branch) مطالعه کیفی دینداری به مثابه میدان چانه زنی ارزشی؛ تحلیل تجربه زیستۀ دانشجویان دختر براساس نظریه ارزشهای شوارتز (مورد مطالعه دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان) 63 99 2551 10.30471/soci.2026.11943.2175 FA زهرا آبیار استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران (نویسنده مسئول). جعفر شانظری استاد،گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0002-7550-4698 Journal Article 2026 04 07 Extended Abstract Introduction and Objectives: In the contemporary world, the younger generation—particularly university students—find themselves at a complex crossroads between religious traditions and modern values, which significantly influence their religiosity. This generation, within today’s social and cultural context, strives to establish a balance between prevailing traditional values and emerging individual and collective aspirations. The internal dialectic among youth between commitment to religiosity and acceptance of modern lifestyles paints a multilayered and complex picture of their religious identity and its relationship with life choices. Examining this issue is of great importance, as a precise understanding of how religiosity intersects with a generation’s lifestyle can assist cultural, educational, and social planners in developing policies congruent with the realities of youth. The present study, utilizing Schwartz’s theoretical framework of basic values—one of the most reputable constructs in value studies—seeks to deeply analyze the relationship between the experience of religiosity and the lifestyle choices of university students in a selected sample. The main objective is to identify fundamental themes and mechanisms through which the younger generation navigates the field of value tensions, as well as to provide a cognitive map of generational fault lines and their coping strategies. Specifically, this study investigates how religious values and social norms coexist and align with individual orientations or lead to conflict, and how this conflict is reflected in behaviors and life choices. Moreover, the research aims to demonstrate that religiosity for the young generation has become an active project for adapting and integrating different value systems, rather than merely an imposed or traditionally restrictive matter. Methods: This research was conducted as a qualitative study using thematic analysis, a well-established method in humanities and social sciences. Data were collected through semi-structured interviews, with 12 key questions designed to examine the experience of religiosity and the impact of values on life choices. Over 200 undergraduate female students from Islamic Azad University, Isfahan Branch, participated in this research, and their responses were meticulously recorded and categorized. Data were analyzed using inductive coding, meaning concepts and categories were derived from the data without prior assumptions or hypotheses. Data processing included careful reading of interview transcripts, extraction of initial codes, development of themes, and final organization according to Schwartz’s theoretical framework, which encompasses ten value dimensions each representing a set of beliefs and motivations. This approach allowed for a systematic uncovering of relationships between values, religiosity, and lifestyle. To maintain validity, multiple measures were employed, including data triangulation, peer review, and ensuring accuracy and reliability of analyses. The combination of a substantial number of participants and rigorous qualitative methodology enabled the study to provide a realistic and reliable depiction of the current situation. Results: The analysis of collected data revealed seven pervasive themes regarding the relationship between the experience of religiosity and lifestyle choices. First, self-transcendence was identified as the main foundational axis of students’ religiosity; they experienced religiosity as a moral and spiritual role related to personal excellence and character development. Second, part of their spirituality had an affective nature, emphasizing feelings of closeness and heartfelt commitment to religion. Third, tradition preservation was a significant theme, encompassing adherence to religious-social values expected by society. Nonetheless, these values conflicted with the fourth theme, practical negotiation—a strategy whereby students try to reconcile traditional values with personal and modern desires. Practical negotiation is essentially a process in which youth attempt to balance through personal flexibility and creativity. Fifth, openness to change emerged as a desire for innovation, independence, and personal advancement, which stood in opposition to tradition preservation. Sixth, self-expansion indicated aspirations for personal growth, realization of ambitions, and social development. Seventh, resistance to social control represented a desire to maintain independence from external pressures concerning domains such as religiosity. These findings demonstrate that students exist in a tension between adherence to religious teachings and traditional values on one side, and modern values emphasizing independence and flexibility on the other. The dominant strategy among this generation is the integration of these conflicting systems through intelligent negotiation, enabling them to preserve their religious identity while simultaneously reducing its constraints. Additionally, viewing religiosity as a dynamic project—wherein ethical and spiritual values replace superficial and imposed forms of tradition—is recognized as a key outcome of this research. Discussion and Conclusion: The present analyses indicate that the religiosity of young university students forms in a space of interaction and conflict among diverse values, primarily based on the dual opposition of tradition preservation and openness to change. This finding provides a deeper and more coherent interpretation of the common notion of the religion-modernity dichotomy, showing that the conflict is not merely between “religion” and “worldliness” but rather within competing value systems themselves. According to the results, youth employ an effective and active strategy of integration and negotiation to cope with these structural tensions, reflecting dynamism in their religious identity. Religiosity for them is not merely a rigid and limiting tradition but a meaningful and ethical project aimed at self-transcendence. The approach whereby individuals seek to balance respect for religious norms with the desire for personal independence establishes a significant distinction that may serve as a guide for cultural and religious policies. From a policymaking perspective, the results emphasize that programs promoting religiosity should lean toward enhancing ethically-based and spirituality-oriented religiosity that better aligns with the tastes of youth and provides a constructive space for questioning and intergenerational dialogue. Such approaches can prevent superficial, hypocritical, or confrontational religiosity and deepen the authenticity of faith. Furthermore, identifying fault lines and sensitive tension points—such as veiling, gender relations, and lifestyle choices—is essential, as coercive and mandatory policies may yield adverse outcomes. Instead, redefining religious discourse in terms of rationality, ethics, and flexibility is necessary to nurture a generation with informed and balanced religiosity. Ultimately, the research acts as a mirror reflecting a real, complex, and honest image of the inner world of young people, demonstrating that the path to adapting religiosity in youth is an active one involving “negotiation” and “integration,” rather than mere submission or confrontation. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: در جهان معاصر، نسل جوان به‌ویژه دانشجویان، در تقاطع پیچیده‌ای از سنت‌های دینی و ارزش‌های مدرن قرار گرفته‌اند که روند دینداری آنان را تحت‌تأثیر قرار داده است. این نسل در فضای اجتماعی و فرهنگی دنیای امروز تلاش می‌کند تا میان ارزش‌های غالب سنتی و خواسته‌های جدید فردی و جمعی تعادل برقرار کند. دیالکتیک درونی جوانان میان پایبندی به دینداری و پذیرفتن سبک زندگی مدرن، تصویری چندلایه و پیچیده از هویت دینی آنان و رابطه آن با انتخاب‌های زندگی آنها ترسیم می‌کند. بررسی این موضوع از اهمیت بسیاری برخوردار است؛ زیرا شناخت دقیق چگونگی تلاقی دینداری و سبک زندگی نسلی می‌تواند به برنامه‌ریزان فرهنگی، آموزشی و اجتماعی کمک کند تا سیاست‌هایی متناسب با واقعیت‌های نسل جوان تدوین کنند. مطالعه حاضر با بهره‌گیری از چهارچوب نظری ارزش‌های شوارتز، یکی از ساخته‌های معتبر در حوزه ارزش‌شناسی، کوشیده است تا رابطه میان تجربه دینداری و انتخاب‌های زندگی دانشجویان در یک نمونه دانشگاهی را به شکل عمیق تحلیل کند. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی مضامین بنیادین و سازوکاری است که نسل جوان با آنها در میدان تنش‌های ارزشی زندگی می‌کند و نیز ارائه نقشه شناختی از گسل‌های نسلی و راهبردهای مقابله‌ای آنان است. به‌ویژه، هدف این تحقیق بررسی این مسئله است که چگونه ارزش‌های دینی و هنجارهای اجتماعی با گرایش‌های فردی جوانان همزیستی و همسویی پیدا می‌کند یا به تعارض می‌انجامد و این تعارض چگونه در رفتار و انتخاب‌های زندگی آنان منعکس می‌شود. همچنین، این پژوهش می‌کوشد نشان دهد که دینداری برای نسل جوان به‌عنوان پروژه‌ای فعال برای سازگاری و تلفیق نظام‌های ارزشی مختلف تبدیل شده است، نه صرفاً یک امر تحمیلی یا سنتی محدودکننده. روش: این پژوهش به‌صورت مطالعه کیفی و با رویکرد تحلیل مضمون انجام شد، که یکی از روش‌های معتبر در پژوهش‌های علوم انسانی به شمار می‌آید. جمع‌آوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته صورت گرفت و ۱۲ پرسش کلیدی طراحی شد که هدف آنها بررسی تجربه دینداری و تأثیر ارزش‌ها بر انتخاب‌های زندگی بود. بیش از ۲۰۰ دانشجوی کارشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان در این تحقیق شرکت کردند و پاسخ‌های آنها به‌صورت مستند ضبط و طبقه‌بندی شد. داده‌ها با روش کدگذاری استقرایی به تجزیه و تحلیل گذاشته شدند؛ بدین‌معناکه پژوهشگر از داده‌ها بدون پیش‌داوری یا فرضیات اولیه مفاهیم و دسته‌بندی‌های مرتبط را استخراج کرد. پردازش داده‌ها شامل خواندن دقیق متن مصاحبه‌ها، استخراج کدهای اولیه، تدوین مضامین و در نهایت سازمان‌دهی آنها با توجه به چهارچوب نظری شوارتز بود. این چهارچوب شامل 10 بُعد ارزشی است که هر یک نمایانگر مجموعه‌ای از باورها و انگیزه‌ها می‌باشد. این رویکرد به محقق امکان داد تا به‌صورت ساختاریافته به کشف ارتباط میان ارزش‌ها و تجربه دینداری و سبک زندگی بپردازد. برای حفظ اعتبار مطالعه از اقدامات متعددی مانند بررسی تقاطعی داده‌ها، بازنگری توسط همکاران، و تضمین دقت و پایایی تحلیل‌ها استفاده شد. ترکیب تعداد قابل‌توجه مشارکت‌کنندگان و دقت روش کیفی، توانسته است تصویر واقع‌بینانه و قابل‌اتکایی از وضعیت موجود ارائه دهد. نتایج: تحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده، هفت مضمون فراگیر را در رابطه میان تجربه دینداری و انتخاب‌های زندگی دانشجویان آشکار کرد. نخست، خودتعالی به‌عنوان محور اصلی و بنیادین دینداری دانشجویان شناسایی شد. آنها دینداری را به‌عنوان نقشی اخلاقی و معنوی تجربه کردند که به تعالی فردی و رشد شخصیت مرتبط است. دوم، بخشی از معنویت آنها حالتی عاطفه‌محور دارد که تأکید بر احساس، نزدیکی و تعهد قلبی نسبت به دین و دینداری است. سوم، حفظ سنت یکی از مضامین مهم است که شامل پایبندی به ارزش‌ها و سنت‌های دینی- اجتماعی است که در جامعه از آنها انتظار می‌رود. باوجوداین، این ارزش‌ها متضاد با مضمون چهارم، یعنی چانه‌زنی عملی قرار می‌گیرند؛ راهبردی که دانشجویان به موجب آن می‌کوشند میان ارزش‌های سنتی و خواسته‌های شخصی و مدرن خود مصالحه کنند. چانه‌زنی عملی، درواقع، فرایندی است که طی آن جوانان با انعطاف و خلاقیت شخصی سعی در تعادل‌بخشی دارند. پنجم، گشودگی به تغییر به‌عنوان میل به نوآوری، استقلال و پیشرفت فردی نمایان شد که برخلاف ارزش‌های حفظ سنت قرار دارد. ششم، خودگسترشی نشان‌دهنده خواسته‌های گسترش فردی، تحقق آرزوها و رشد اجتماعی است. هفتم، مقاومت علیه تملک اجتماعی، بیان‌کننده میل به حفظ استقلال از کنترل و فشارهای بیرونی در مقوله‌هایی همچون دینداری است. این یافته‌ها بیان‌کننده آن است که دانشجویان در تعارضی میان پایبندی به آموزه‌های دینی و ارزش‌های سنتی ازیک‌سو و خواسته‌های مدرن برای استقلال و انعطاف‌پذیری ازسوی‌دیگر قرار دارند. راهبرد غالب این نسل، تلفیق این نظام‌های متضاد از طریق چانه‌زنی هوشمندانه است که تلاش می‌کنند با مدیریت فشارهای فرهنگی و اجتماعی، هویت دینی خود را حفظ کنند؛ اما درعین‌حال محدودیت‌های آن را نیز کاهش دهند. همچنین، تأکید بر دینداری به‌عنوان پروژه‌ای پویا، که در آن ارزش‌های اخلاقی و معنوی جایگزین شکل‌های ظاهری و تحمیلی سنت شده‌اند، از نتایج کلیدی پژوهش قلمداد می‌شود. بحث و نتیجه‌گیری: تحلیل‌های حاضر نشان می‌دهد تجربه دینداری دانشجویان نسل جوان در فضایی از تعامل و تعارض میان ارزش‌های متنوع شکل می‌گیرد؛ تعارضاتی که اساساً در مرز ارزش‌های دوگانه حفظ سنت و گشودگی به تغییر استوارند. این یافته‌ها مفهوم رایج تقابل دین و مدرنیته را به‌گونه‌ای عمیق‌تر و منسجم‌تر تبیین می‌کنند؛ به‌طوری‌که تعارض میان ارزش‌ها نه صرفاً در سطح «دین» و «دنیا»، بلکه در درون نظام‌های ارزشی رقیب نمایان می‌شود. براساس یافته‌ها، جوانان برای مقابله با این تعارض ساختاری، راهبردی کارا و فعالانه از تلفیق و چانه‌زنی اتخاذ می‌کنند که این خود بیان‌کننده پویایی در هویت دینی آنان است. دینداری برای آنها صرفاً سنتی خشک و محدودکننده نیست، بلکه به پروژه‌ای معنابخش و اخلاقی برای تحقق خودتعالی بدل شده است. این راهبرد که افراد در آن می‌کوشند میان احترام به هنجارهای دینی و اراده به استقلال فردی تعادل برقرار کنند، تمایز مهمی ایجاد می‌نماید که می‌تواند راهگشای سیاست‌های فرهنگی و دینی باشد. از دیدگاه سیاست‌گذاری، نتایج تأکید دارند که برنامه‌های ترویج دینداری باید به سمت تقویت دینداری اخلاق‌محور و معنویت‌گرا حرکت کنند که با ذائقه نسل جوان همسویی بیشتری دارد و فضای سازنده‌ای برای پرسشگری و گفتگوی انتقادی بین‌نسلی فراهم می‌آورد. چنین رویکردی می‌تواند از شکل‌گیری دینداری سطحی، ریاکارانه یا تقابلی جلوگیری کند و بر عمق و اصالت دینداری بیفزاید. همچنین، شناسایی گسل‌ها و نقاط حساس تنش نظیر مسائلی چون حجاب، روابط جنسیتی و سبک زندگی از یافته‌های حائز اهمیت این پژوهش است که هشدار می‌دهد سیاست‌های قهری و تحمیلی نتیجه‌ عکس خواهند داشت. به‌جای آن، تعریف گفتمان تبلیغی نوینی با زبان عقلانیت، اخلاق و انعطاف‌پذیری ضرورت دارد تا نسلی با دینداری آگاه و متعادل پرورده شود. در نهایت، پژوهش به‌مثابه آینه‌ای است که تصویر واقعی، پیچیده و صادقانه‌ای از دنیای درونی نسل جوان ارائه می‌دهد و نشان‌دهنده این است که مسیر سازگاری نسل جوان با دینداری، مسیری فعال و در حال «چانه‌زنی» و «تلفیق» است و نه مسیر تسلیم یا تقابل صرف.

https://soci.rihu.ac.ir/article_2551_1b36e518024250f61d086b0a35b2b1ca.pdf